Planowane ważne zmiany w L4 w 2026 roku. Sprawdź, co się zmieni!

Rok 2026 przynosi istotne zmiany w zasadach korzystania ze zwolnień lekarskich (L4). Nowe przepisy mają uporządkować dotychczasowe wątpliwości, doprecyzować prawa i obowiązki pracowników oraz rozszerzyć uprawnienia kontrolne instytucji państwowych. Celem zmian jest ograniczenie nadużyć, ale także większa przejrzystość przepisów dla osób uczciwie korzystających ze zwolnień.

Spis treści:

• Jakie są obecne przepisy dotyczące zwolnień lekarskich?
• Nowe przepisy zwolnień lekarskich i kontroli ZUS w 2025 – co się zmieni?
• Incydentalne czynności pracownika związane z pracą
• Zwiększenie elastyczności w codziennych czynnościach
• Zmiany w zasadach dla osób zatrudnionych u kilku pracodawców jednocześnie
• Wyjazd za granicę na L4
• Kontrole ZUS
• Podsumowanie planowanych zmian
• Jakie zmiany na L4 w zakresie zasiłku chorobowego w 2025 roku?
• Czy zwolnienie, wystawiona niezdolność do pracy od psychiatry jest 100% płatne?
• Czy na L4 trzeba odbierać telefon od pracodawcy?
• Ile można mieć L4 pod rząd?
• Czy pracodawca widzi, od jakiego lekarza jest zwolnienie?

Jakie są obecne przepisy dotyczące zwolnień lekarskich? Czy zmiany w L4 już obowiązują?

1. Nowe zasady kontroli prawidłowości zaświadczeń lekarskich i wydawania zwolnień od 27 stycznia 2026 w życie weszły przepisy, które formalnie porządkują zasady, w jakich Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) może weryfikować, czy L4 zostało wystawione i wykorzystane prawidłowo. ZUS otrzymał m.in. możliwość żądania wyjaśnień i informacji od ubezpieczonych oraz kontrolowania L4 z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny.
2. Szersze uprawnienia kontrolne ZUS, już obowiązuje możliwość weryfikowania zwolnień lekarskich nawet po ich zakończeniu, a także oceniania ich zasadności i zgodności z celem zwolnienia.
3. Doprecyzowanie pojęcia pracy i aktywności podczas zwolnienia, część nowych zasad wejdzie w życie 12 kwietnia 2026, ale dotyczą one tego, co dokładnie uważa się za pracę zarobkową i działanie sprzeczne z celem L4. Wprowadzane są statutowe definicje tych pojęć, co ma ograniczyć spory interpretacyjne i wskazać, jakie sytuacje faktycznie mogą skutkować utratą zasiłku.
4. Określenie tzw. incydentalnych działań dozwolonych podczas L4, przepisy dopuszczają od kwietnia 2026 r. wykonywanie codziennych czynności oraz incydentalnych działań (np. krótkich rozmów telefonicznych, załatwienia pilnych spraw) bez automatycznej utraty prawa do zasiłku pod warunkiem, że nie sprzeciwiają się one celowi leczenia.
5. Porządkowanie orzecznictwa lekarskiego i procedur ZUS, reforma przewiduje także ujednolicenie zasad orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz standardów kontroli, co ma usprawnić wydawanie i ocenę e-zwolnień.

Podsumowując: część nowych regulacji dotyczących L4 obowiązuje już od stycznia i stycznia–kwietnia 2026, przede wszystkim w obszarze kontroli i formalnej weryfikacji zwolnień oraz doprecyzowania pojęć związanych z pracą i aktywnościami podczas L4. Kolejne zmiany, związane z bardziej szczegółowymi zasadami wykonywania pracy i korzystania ze zwolnień, będą obowiązywać od 13 kwietnia 2026 i później 01.01.2027r.

Nowe przepisy dotyczące zwolnień lekarskich i kontroli ZUS w 2026 – co się zmieni?

Procedowane przez rząd zmiany dotyczące zwolnień lekarskich i kontroli ZUS (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych) wpłyną na sytuację pracowników i pracodawców.

Incydentalne czynności pracownika związane z pracą

Jedną ze zmian, które wprowadzić ma nowelizacja przepisów, jest możliwość wykonywania incydentalnych czynności zawodowych podczas przebywania na L4. Podkreślić należy jednak, że czynności te nie mogą negatywnie wpływać na proces leczenia.

Za incydentalne czynności rozumie się pojedyncze, doraźne i sporadyczne działania, których wykonanie jest szczególnie ważne dla dobra firmy oraz może zapobiec stratom dla pracodawcy.

 

Co ustawodawca zalicza do incydentalnych czynności?

• Złożenie podpisu na pilnych dokumentach np. podpisanie faktury lub listu przewozowego,
• Przekazanie współpracownikom ważnych informacji i kodów dostępu,
• Udzielenie współpracownikom kluczowych informacji, które są niezbędne do dalszej pracy nad projektem,
• Odebranie służbowego telefonu w pilnej sprawie,
• Odpisanie na pilnego maila służbowego.

Należy jednak pamiętać, że do incydentalnych czynności zalicza się jedynie czynności służbowe:

• których nie sposób przełożyć na inny termin,
• które mają charakter doraźny, jednorazowy i sporadyczny,
• których niewykonanie może narazić firmę na duże straty,
• które nie mają negatywnego wpływu na proces leczenia.

Należy również zauważyć, że wprowadzenie nowych przepisów nie obliguje pracowników do podejmowania czynności służbowych w czasie choroby. Nowelizacja przepisów jest odpowiedzią na potrzeby pracowników i pracodawców.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Rewolucyjne zmiany w stażu pracy - zaliczenie umów cywilnoprawnych i działalności gospodarczej do stażu pracy – nowe przepisy i ich wpływ na uprawnienia pracownicze

Zwiększenie elastyczności w codziennych czynnościach

Ustawa dokładnie opisuje również, jakie czynności codzienne podejmować można podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Wprowadzenie nowych przepisów pozwoli osobie niezdolnej do pracy na załatwienie niezbędnych czynności związanych z procesem leczenia oraz codziennym funkcjonowaniem.

Co należy rozumieć przez wykonywanie niezbędnych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem i procesem leczenia?

• Wyjście do apteki,
• Udanie się do sklepu po podstawowe produkty spożywcze,
• Wizyta u lekarza,
• Spacer z psem,
• Wykonanie niezbędnych badań diagnostycznych.

Należy pamiętać jednak, że podjęcie niezbędnych czynności dnia codziennego nie może negatywnie wpływać na proces leczenia.

Zgodnie z wyjaśnieniami Zakład Ubezpieczeń Społecznych:

Praca zarobkowa oznacza każdą aktywność wykonywaną w celu osiągnięcia dochodu, bez względu na to, czy odbywa się na etacie, zleceniu, w ramach działalności gospodarczej czy na innej podstawie prawnej. Wyjątkiem są sytuacje jednorazowe, wymuszone ważnymi okolicznościami, które nie mają charakteru stałej pracy. Mówiąc prościej: jeśli podczas L4 normalnie pracujesz i zarabiasz, możesz stracić prawo do zasiłku. Natomiast sporadyczna czynność podjęta z ważnego powodu nie musi od razu oznaczać konsekwencji.

Aktywność sprzeczna z celem zwolnienia to z kolei takie działania, które mogą utrudniać powrót do zdrowia albo wydłużać leczenie. Nie chodzi tu o zwykłe, codzienne sprawy, jak podstawowe zakupy czy krótki spacer ani o incydentalne sytuacje życiowe. Kluczowe jest to, czy dane zachowanie realnie wpływa negatywnie na proces rekonwalescencji. Ocena zawsze zależy od rodzaju choroby i okoliczności konkretnego przypadku.

Zmiany w zasadach dla osób zatrudnionych u kilku pracodawców jednocześnie

Kluczową zmianą, która zostanie wprowadzona od 1 stycznia 2027r. będzie to możliwość pobierania zasiłku chorobowego przez pracownika z jednego miejsca zatrudnienia przy jednoczesnym wykonywaniu pracy dla drugiego pracodawcy.

Działanie takie będzie możliwe jedynie w określonych przypadkach. Jednym z przykładów jest nauczyciel plastyki, który na co dzień pracuje w szkole podstawowej a dodatkowo zdalnie, projektuje grafiki dla firmy modowej. W przypadku nabycia zapalenia krtani nauczyciel jest niezdolny do prowadzenia lekcji z dziećmi z powodu utraty głosu, jednak nadal zdolny jest do wykonywania pracy zdalnej, czyli projektowania grafik. W takiej sytuacji lekarz może wystawić zwolnienie lekarskie jedynie do pracy związanej z nauczaniem dzieci.

Wyjazd za granicę na L4

Nowelizacja ustawy nie zakłada, że podczas zwolnienia lekarskiego będzie można wyjechać na wakacje, jednak wprowadzenie nowych przepisów umożliwi choremu wyjazd poza granicę kraju w celach leczniczych. Po wprowadzeniu nowych przepisów będzie możliwy również wyjazd za granicę do rodziny, która sprawować będzie nad chorym opiekę. Jeżeli osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim będzie chciała skorzystać z tego rozwiązania, konieczne będzie uzyskanie stosownego zaświadczenia od lekarza.

Kontrole ZUS

Wprowadzenie nowych przepisów dokładnie określa przebieg kontroli ZUS i nadaje pracownikom szersze uprawnienia do weryfikacji zasadności zwolnienia lekarskiego. Wprowadzenie nowych regulacji ma sprawić, że kontrole ZUS mają stać się jeszcze bardziej efektywne i szybko wykrywać nadużycia i nieprawidłowości. Planowane zmiany to m.in.:

• precyzyjne kryteria oceny zasadności zwolnień lekarskich,
• poszerzenie uprawnień inspektorów ZUS,
• wprowadzenie automatycznego systemu powiadamiania o kontrolach prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do wykonywania pracy.

Zmiany w L4 - najważniejsze wnioski

Nowelizacja przepisów dokładnie określa reguły kontroli oraz możliwość wykonywania poszczególnych zadań podczas choroby, a także uelastycznia zasady korzystania z L4.

Proponowane zmiany dla pracowników:

• zwiększają swobodę pracowników i umożliwiają wykonanie niezbędnych codziennych czynności podczas choroby,
• umożliwiają wykonanie incydentalnych czynności służbowych, które nie kolidują z procesem leczenia,
• jasno określają swobody i obowiązki pracowników przebywających na L4,
• umożliwiają legalne wykonywanie pracy u jednego pracodawcy, nawet jeżeli chory przebywa na zwolnieniu lekarskim u innego pracodawcy.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Kompendium wiedzy kadrowego - bieżące kwestie i kluczowe zagadnienia prawa
pracy w 2025 r.

Jakie zmiany na L4 w zakresie zasiłku chorobowego w 2026 roku?

Wraz z nadejściem Nowego Roku weszły w życie zmiany związane z podstawą wymiaru zasiłku chorobowego. Zwiększenie minimalnego wynagrodzenia od 1 stycznia 2026 roku do kwoty 4806 zł brutto spowodowało również zwiększenie wymiaru zasiłku chorobowego.

Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podkreśla, że wysokość zasiłku chorobowego co do zasady stanowi 80% podstawy wymiaru.

Należy jednak podkreślić, że w poszczególnych sytuacjach pracownik ma prawo do 100% wymiaru. Następuje to w momencie, gdy niezdolność do pracy powstała:

• w czasie ciąży,
• w wyniku wypadku, który miał miejsce w drodze do pracy lub w drodze powrotnej,
• w wyniku wykonania niezbędnych badań dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i organów oraz w czasie zabiegu.

Do 33 dni zwolnienia lekarskiego wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracownikowi pracodawca. Jeżeli zwolnienie trwa powyżej 33 dni, od 34. dnia L4 zasiłek chorobowy wypłacany jest z ZUS-u.

Czy zwolnienie, wystawiona niezdolność do pracy od psychiatry jest 100% płatne?

Zwolnienie lekarskie wystawione przez lekarza psychiatrę określa niezdolność pracownika do wykonywania obowiązków służbowych. Okres zwolnienia od lekarza psychiatry w maksymalnym wymiarze wynosi 182 dni.

Należy jednak pamiętać, że zwolnienie to na ogół nie jest płatne w wymiarze 100%. Na pełne wynagrodzenie mogą liczyć jedynie kobiety w trakcie ciąży lub osoby u których powstała niezdolność do pracy spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową. Pozostali pracownicy przebywający na zwolnieniu od psychiatry otrzymują 80% podstawy chorobowej pracownika.

Czy na L4 trzeba odbierać telefon od pracodawcy?

Obecnie obowiązujące przepisy uniemożliwiają wykonywanie czynności zawodowych podczas przebywania na zwolnieniu lekarskim. Złamanie jednego z zakazów dotyczącego przebywania na L4 może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego.

Zapowiadana nowelizacja przepisów ma umożliwiać pracownikom sporadyczne odbieranie telefonów służbowych w pilnych kwestiach. Przepisy te mają wejść w życie jeszcze w 2026 roku.

Ile można mieć L4 pod rząd?

Co do zasady maksymalna długość zwolnienia lekarskiego wynosi 182 dni. Do okresu tego wliczają się wszystkie okresy zwolnienia lekarskiego, o ile przerwa między nimi nie przekracza 60 dni. Po przekroczeniu okresu 60 dni okres zasiłkowy liczony jest na nowo. Jeżeli niezdolność do pracy spowodowana jest gruźlicą lub ciążą okres zasiłkowy wynosi 270 dni.

Jeżeli pracownik po wyczerpaniu limitu zasiłku chorobowego nadal pozostaje niezdolny do pracy, jednak dalsze leczenie i rehabilitacja dają szansę na powrót do zdrowia, to osoba ta skorzystać może ze świadczenia rehabilitacyjnego, które można pobierać przez okres maksymalnie 12-miesięcy.

Czy pracodawca widzi, od jakiego lekarza jest zwolnienie?

Warto podkreślić, że pracodawca nie ma dostępu do wszystkich danych zapisanych na zwolnieniu lekarskim. Należy podkreślić, że pracodawca nie ma dostępu do numeru statystycznego choroby pracownika, na którą uzyskał on zwolnienie lekarskie.

Na udostępnionym pracodawcy druku widnieje jedynie kod literowy, który określa:

• kod A – oznacza niezdolność do pracy, która powstała po przerwie nieprzekraczającej 60 dni, która spowodowana została tą samą chorobą, która była przyczyną poprzedniej niezdolności do pracy,
• kod B – oznacza niezdolność do pracy w okresie ciąży,
• kod C – oznacza niezdolność do pracy, która spowodowana jest nadużywaniem alkoholu,
• kod D – oznacza niezdolność do pracy w wyniku gruźlicy,
• kod E – oznacza niezdolność do pracy w wyniku choroby zakaźnej, której okres wylęgania się wynosi więcej niż 14 dni.

Harmonogram zmian w zwolnieniach lekarskich (L4)

14 dni od ogłoszenia ustawy

W życie wchodzą pierwsze przepisy dotyczące kontroli ZUS nad L4, rozszerzone uprawnienia dla kontrolerów i bardziej przejrzyste procedury weryfikacji zasadności zwolnień.

Zakres zmian:

• ZUS może intensywniej sprawdzać, czy korzystanie ze zwolnienia jest zgodne z celem orzeczenia (np. czy nie wykonywana jest praca zarobkowa lub czynności sprzeczne z celem zwolnienia).
• Procedury kontroli są uszczegółowione i mają zapewnić większą skuteczność w wykrywaniu nadużyć.

3 miesiące od ogłoszenia ustawy

(od 12 kwietnia 2026 r.) główna część reformy.

Wchodzą w życie nowe definicje kluczowe dla L4:

-“Praca zarobkowa” – co do zasady każda działalność, która ma charakter zarobkowy.

- “Aktywność niezgodna z celem zwolnienia” – działania, które kolidują z tym, do czego zwolnienie lekarskie zostało wystawione.

W praktyce oznacza to, że ZUS ma jasne kryteria, kiedy możliwość wykonywania pracy lub pewnej aktywności w czasie L4 oznacza naruszenie zasad korzystania ze zwolnienia.

Szczegółowo:

• Ustawodawca precyzuje też wyjątki od zakazu podejmowania aktywności – np. zwykłe czynności dnia codziennego albo jednokrotne działania wynikające z nagłych okoliczności, które nie są poleceniami pracodawcy.
• Dzięki temu pracownicy nie powinni tracić zasiłku np. za zrobienie zakupów czy załatwienie pilnej sprawy życiowej, o ile nie stanowi to faktycznej „pracy” i nie jest sprzeczne z celem L4.

Od 1 stycznia 2027 r. /faza finalna zmian

W życie wchodzą zmiany dotyczące orzecznictwa ZUS i nowych uprawnień w systemie L4.

Główne rozwiązania:

• Możliwość pracy u jednego pracodawcy podczas L4 u drugiego, jeżeli charakter obowiązków nie koliduje z celem zwolnienia.

To oznacza, że osoba zatrudniona u dwóch pracodawców mogłaby wykonując pracę dla jednego podmiotu korzystać jednocześnie ze zwolnienia lekarskiego dotyczącego drugiego  jeśli lekarz tak określi w zaświadczeniu.

E-wizyty orzecznicze i elektronizacja orzeczeń – proces orzekania o niezdolności do pracy ma być bardziej cyfrowy:

• lekarz może przeprowadzić konsultację orzeczniczą zdalnie (e-wizyty),
• decyzje i orzeczenia mogą być wydawane w formie elektronicznej, z możliwością wydruku na życzenie,
• przewidziano też maksymalny termin (np. do 30 dni) na wydanie orzeczenia oraz możliwość złożenia ponaglenia, jeśli termin nie zostanie dotrzymany.

Uproszczenia proceduralne w orzecznictwie, w tym m.in. zmiana zasad dotyczących składów orzekających oraz udziału pielęgniarek/fizjoterapeutów w określonych przypadkach.

Zmiany w L4 - przygotuj się na to

Chcesz dowiedzieć się więcej? Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Kadry i płace w 2025 r. w pigułce