Godziny ponadwymiarowe nauczycieli w pytaniach i odpowiedziach

Poznaj odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w temacie: Godziny ponadwymiarowe nauczycieli 

Czy godzina ponadwymiarowa to nadgodzina? 

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na powszechnie używanie pojęcie „nadgodzina”, które nie jest zdefiniowane w przepisach i często jest używane alternatywnie do określenia godzin ponadwymiarowych albo godzin nadliczbowych. Tymczasem oba te pojęcia znaczą zupełnie co innego. Godzina ponadwymiarowa nie jest godziną nadliczbową. Godzina ponadwymiarowa przydzielana jest powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (tj. powyżej pensum) i nie może być przydzielana powyżej normy (tj. powyżej 40 godzin tygodniowo). Norma dla nauczycieli szkół samorządowych wynosi 40 godzin tygodniowo. Godzina nadliczbowa zaś to godzina pracy realizowana powyżej normy 40 godzin tygodniowo (niekoniecznie musi to być godzina zajęć z uczniami albo wychowankami). Praca w godzinach nadliczbowych u nauczycieli występuje, ale nie może wynikać ze stałego przydziału zajęć i czynności.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Wynagrodzenia nauczycieli - godziny ponadwymiarowe, zastępstwa doraźne, godziny nadliczbowe, praca w dniu wolnym i w święto, nagrody jubileuszowe z omówieniem zmian od 1 stycznia 2026r.

Którym nauczycielom nie można przydzielać godzin ponadwymiarowych? 

Godzin ponadwymiarowych nie przydziela się:

• Nauczycielom realizującym tzw. „podwyższone pensum” zgodnie z art. 42 ust. 4a Karty Nauczyciela,
• Nauczycielom korzystającym z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć na podstawie art. 42a ust. 1 i 2 Karty Nauczyciela,
• Kobietom w ciąży i osobom wychowującym dziecko do lat 4 - bez ich zgody,
• Dyrektorowi i wicedyrektorowi szkoły oraz nauczycielowi pełniącemu inne stanowisko kierownicze w szkole, a także nauczycielowi, który obowiązki kierownicze pełni w zastępstwie nauczyciela, któremu powierzono stanowisko kierownicze korzystającym z obniżonego tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć - chyba że jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w jednym oddziale, a za zgodą organu prowadzącego szkołę także gdy jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania w więcej niż jednym oddziale,
• Nauczycielom zatrudnianym na podstawie art. 10 ust. 9 Karty Nauczyciela (nie posiadają wymaganych kwalifikacji, nie mogą wiec być zatrudnieni zgodnie ze specjalnością).

Czy nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania można przydzielić godziny ponadwymiarowe bez jego zgody?

To zależy. Odnośnie do limitu godzin ponadwymiarowych nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania obowiązują ogólne zasady i można im przydzielać godziny ponadwymiarowe bez ich zgody, jeżeli wymiar tych godzin nie przekracza ¼ pensum.

Jeżeli jednak przydzielenie choć jednej godziny ponadwymiarowej wiązałoby się ze zmianą stanowiska, to w przypadku nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania wymagana jest zgoda nauczyciela. Zastosowanie w takim przypadku miałby art. 18 Karty Nauczyciela, tzw. przeniesienie nauczyciela na inne stanowisko – a to dopuszczalne jest tylko za zgodą nauczyciela.

Czy nauczyciel, który został wysłany przez dyrektora na szkolenie lub konferencję zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?

Nie. W takim wypadku nauczyciel nie zachowa prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Po zmianach Karty Nauczyciela od dnia 1.01.2026 r. obowiązujących z mocą od dnia 1.09.2025 r. wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. W przypadku wyjazdu na szkolenie lub konferencję nie można mówić o gotowości nauczyciela do realizacji zajęć.

Czy nauczyciel, który został wysłany przez dyrektora na studia wieczorowe zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?

Tak, jeżeli korzysta z urlopu szkoleniowego. Na podstawie § 14. rozporządzenia z dnia 19 grudnia 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania nauczycielom urlopów dla dalszego kształcenia się, dla celów naukowych, artystycznych, oświatowych i z innych ważnych przyczyn oraz ulg i świadczeń związanych z tym kształceniem, a także organów uprawnionych do ich udzielania „Godziny ponadwymiarowe, przydzielone nauczycielowi w planie organizacyjnym szkoły i przypadające do realizacji w okresie urlopu szkoleniowego, traktuje się jak godziny faktycznie przepracowane”. Przepis ten dotyczy tylko nauczycieli zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, którzy odbywają studia wyższe oraz kształcą się w zakładach kształcenia nauczycieli na podstawie skierowania udzielonego przez dyrektora szkoły.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Wynagrodzenia nauczycieli - godziny ponadwymiarowe, zastępstwa doraźne, godziny nadliczbowe, praca w dniu wolnym i w święto, nagrody jubileuszowe z omówieniem zmian od 1 stycznia 2026r.

Jak obliczać podstawę wymiaru zasiłku chorobowego nauczyciela, który zachorował w październiku 2025 r., jeśli wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe za wrzesień wypłacone zostaną dopiero na początku października?

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego za październiku 2025 r. stanowi (co do zasady) przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za miesiące październik 2024 r. – wrzesień 2025 r., czyli za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Nie ma znaczenia termin wypłaty wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe z września, a fakt, że są one wypłacone za wrzesień. Wynika to z art. 42. ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa który stanowi, że premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia przysługujące za okresy miesięczne wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku chorobowego w kwocie wypłaconej pracownikowi za miesiące kalendarzowe, z których wynagrodzenie przyjmuje się do ustalenia podstawy wymiaru zasiłku.

Czy wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe można wypłacać z dołu 26. albo 30. danego miesiąca?

Na podstawie Karty Nauczyciela składniki wynagrodzenia, których wysokość może być ustalona jedynie na podstawie już wykonanych prac, wypłaca się miesięcznie lub jednorazowo z dołu do piątego dnia roboczego miesiąca następującego po miesiącu, za który przysługuje to wynagrodzenie. Przepis ten określa termin wypłaty wynagrodzeń dla nauczycieli „z dołu”. Przepisy obowiązujące od 1.09.2025 r. w ogóle nie przewidują możliwości wypłaty wynagrodzeń w jednym z ostatnich pięciu dni miesiąca, nawet w wypadkach szczególnie uzasadnionych. Zatem wynagrodzenie za wszystkie godziny ponadwymiarowe zrealizowane we wrześniu, do dnia 30.09.2025 r. włącznie, należy wypłacić w okresie od 1.10.2025 r. do 7.10.2025 r. (jest to piąty dzień roboczy miesiąca). W przypadku wypłaty na rachunek bankowy należy mieć na uwadze, że termin „do piątego dnia roboczego” nie oznacza, że przelewy należy wykonać najpóźniej w dniu 7.10.2025 r. ale że pracownik powinien dysponować środkami na rachunku bankowym najpóźniej w tym dniu. Niedopuszczalne byłoby wypłacanie wynagrodzenia za wrzesień w dniu 26.09.2025 r. albo 30.09.2025 r., tj. przed pełnym rozliczeniem godzin.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Prawo pracy i prowadzenie dokumentacji w oświacie z uwzględnieniem zmian 

 

Czy nauczycielowi można przyznać 0,5 godziny ponadwymiarowe?

Tak. Nie ma żadnych przepisów, które zakazywałby przydzielenia nauczycielowi godzin ponadwymiarowych w takim wymiarze.

Czy dyrektor może realizować godziny ponadwymiarowe jako doradca zawodowy?

Tak. Dyrektorowi można przydzielić godziny ponadwymiarowe, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia realizacji ramowego planu nauczania. Z rozporządzenia z dnia 20.05.2024 r. w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół wynika, że ramowy plan nauczania określa m in. minimalny wymiar godzin zajęć z zakresu doradztwa zawodowego.

Czy nauczyciel, który wyraził zgodę na godziny ponadwymiarowe powyżej ¼ pensum może ją odwołać?

Tak. Zgoda może zostać odwołana przez nauczyciela w każdym czasie. W celu uniknięcia konfliktów i zachowania przejrzystości w relacjach pracowniczych, odwołanie zgody nauczyciel powinien zgłosić dyrektorowi w formie pisemnej, elektrycznej albo dokumentowej.

Czy po 1.09.2025 r. można zatrudniać nauczycieli powyżej ½ pensum?

Tak. W art. 35 ust. 1a Karty Nauczyciela przewiduje się, że nauczycielowi teoretycznych przedmiotów zawodowych lub nauczycielowi praktycznej nauki zawodu mogą być przydzielone, za jego zgodą, godziny ponadwymiarowe w wymiarze wyższym niż ½ tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć. Do dnia 31.08.2026 r. obowiązują także regulacje zawarte w art. 56 i art. 56a ustawy z dnia 12.03.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Wynagrodzenia nauczycieli - godziny ponadwymiarowe, zastępstwa doraźne, godziny nadliczbowe, praca w dniu wolnym i w święto, nagrody jubileuszowe z omówieniem zmian od 1 stycznia 2026r.

Czy nauczycielom należy wpisywać informację o liczbie godzin ponadwymiarowych do informacji o warunkach zatrudnienia?

Nie ma takiego obowiązku. Do informacji o warunkach zatrudnienia nie trzeba wpisywać informacji o liczbie godzin ponadwymiarowych. Pracodawca ma obowiązek poinformować pracownika m. in. o obowiązującej pracownika dobowej i tygodniowej normie czasu pracy oraz o obowiązującym pracownika dobowym i tygodniowym wymiarze czasu pracy. Wymiar czasu pracy obejmuje wszystkie zajęcia i obowiązki nauczyciela, o których mowa w art. 42 ust. 2 Karty Nauczyciela, a także inne zajęcia dodatkowo płatne, jak godziny ponadwymiarowe, zastępstwa doraźne.
Nie ma jednak zakazu wskazania takiej informacji. Pracodawca może rozszerzyć informację o warunkach zatrudnienia także inne elementy niż te wymienione w art. 29 § 3. k.p.

Czy za Dzień Edukacji Narodowej nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe?

Nie. Nauczyciel nie zachowa prawa do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, gdyż ten dzień jest ustawowo wolny od zajęć lekcyjnych, nie można zatem mówić o gotowości do realizacji zajęć. W takim tygodniu ma jednak zastosowania zasada proporcjonalnego obniżenia pensum, o której mowa w art. 35 ust. 3f Karty Nauczyciela (obniżenie o 1/5 albo 1/4 za każdy dzień, w którym dla nauczyciela nie zaplanowano zajęć, o których mowa w art. 42 ust. 2 pkt 1).

Czy nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowaną godzinę rewalidacji, jeśli ma przydzielone godziny ponadwymiarowych? Uczeń nie stawił się na zajęcia.

Na podstawie przepisów art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Jeśli zatem zachodzą obie przesłanki – nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowaną godzinę ponadwymiarową. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1.01.2026 r., z mocą od dnia 1.09.2025 r.

Czy art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela stosuje się również do zindywidualizowanej ścieżki kształcenia?

Tak. Na podstawie przepisów art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Jeśli zatem zachodzą obie przesłanki – nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowaną godzinę ponadwymiarową. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1.01.2026 r., z mocą od dnia 1.09.2025 r.

Czy nauczyciel Szkoły Muzycznej zachowuje prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe z powodu niestawienia się ucznia na zajęcia edukacyjne artystyczne organizowane w formie indywidualnej?

Tak. Na podstawie przepisów art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje w przypadku, gdy niezrealizowanie przez nauczyciela przydzielonych godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych nastąpiło z przyczyn niedotyczących nauczyciela, a nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Jeśli zatem zachodzą obie przesłanki – nauczyciel zachowa prawo do wynagrodzenia za niezrealizowaną godzinę ponadwymiarową. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1.01.2026 r., z mocą od dnia 1.09.2025 r.

Jak od 1.09.2025 r. obliczać stawkę wynagrodzenia za jedną godzinę ponadwymiarową: zgodnie z Kartą Nauczyciela czy uchwałą organu prowadzącego?

Od dnia 1.09.2025 r. stawkę wynagrodzenia za jedną godzinę ponadwymiarową należy obliczać zgodnie z art. 35 ust. 3a – 3c Karty Nauczyciela.

Ile wynosi stawka za jedną godzinę ponadwymiarową dla nauczyciela z pensum 18 godzin, a ile z pensum 30 godzin.

Nauczycielowi, którego obowiązuje pensum 18 godzin oblicza się stawkę za godzinę ponadwymiarową w następujący sposób: 6211 zł : 75 godzin (miesięczna liczba godzin) = 82,81 zł. Miesięczną liczbę godzin obowiązującego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych oblicza się jako iloczyn liczby godzin obowiązującego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych i 4,16, z zaokrągleniem do pełnych godzin w ten sposób, że czas zajęć do pół godziny pomija się, a powyżej pół godziny liczy się za pełną godzinę. Obliczenie wygląda następująco: 18 godzin pensum * 4,16 = 74,88, po zaokrągleniu 75 godzin.
W przypadku nauczyciela bibliotekarza, którego obowiązuje pensum 30 godzin oblicza się stawkę za godzinę ponadwymiarową w następujący sposób: 6211 zł : 125 godzin (miesięczna liczba godzin) = 49,69 zł. Miesięczną liczbę godzin obowiązującego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin obliczamy w następujący sposób: 30 godzin * 4,16 = 124,8, po zaokrągleniu 125 godzin.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Prawo pracy i prowadzenie dokumentacji w oświacie z uwzględnieniem zmian 

 

Czy obecnie wysokość wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową zależy od zajmowanego przez nauczyciela stanowiska?

Tak. Wysokość wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową zależy od zajmowanego stanowiska i związanej z nim liczby godzin realizowanych przez nauczyciela w ramach tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (pensum). Im wyższe pensum, tym niższa stawka za godzinę ponadwymiarową.

Czy wysokość wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową jest taka sama dla danego nauczyciela, czy zależy od rodzaju prowadzonych zajęć?

Wysokość wynagrodzenia za godzinę ponadwymiarową jest stała dla danego nauczyciela, gdyż jest ustalana na podstawie obwiązującego tego nauczyciela pensum i obwiązującej tego nauczyciela stawki wynagrodzenia zasadniczego (ewentualnie z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy, jeśli godzina ponadwymiarowa była realizowana w tych warunkach).

Czy nauczyciel zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy może mieć przydzielone godziny ponadwymiarowe?

Nie. Godziny ponadwymiarowe są przydzielane tylko nauczycielom zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy.

Czy godziny ponadwymiarowe to przywilej?

Nie. Godziny ponadwymiarowe powinny być przydzielane nauczycielom w szczególnych przypadkach wynikających z potrzeb szkoły i do wymiaru ¼ pensum stanowią obowiązek nauczyciela.

Czy nauczyciel może odmówić realizowania godziny ponadwymiarowych?

To zależy. Godziny ponadwymiarowe przydzielane nauczycielom w wymiarze nieprzekraczającym ¼ pensum stanowią obowiązek nauczyciela. Przydzielenie nauczycielowi godzin ponadwymiarowych w wymiarze wyższym niż ¼ pensum wymaga jednak zgody i w tym przypadku nauczyciel może odmówić realizacji tych godzin.

Czy godziny ponadwymiarowe są oznaczone w planie lekcji?

Nie, godziny ponadwymiarowe nie są godzinami znaczonymi.

Czy święto przypadające w tygodniu ma wpływ na rozliczanie godzin ponadwymiarowych?

Tak. Od dnia 1.09.2025 r. dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach, w których przypadają dni ustawowo wolne od pracy za podstawę ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się tygodniowy obowiązkowy wymiar zajęć określony w art. 42 ust. 3 lub ustalony na podstawie art. 42 ust. 4a albo ust. 7 albo obniżony na podstawie art. 42 ust. 6 pomniejszony o 1/5 tego wymiaru lub 1/4, gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy, za każdy dzień ustawowo wolny od pracy.
Podobnie w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 42 ust. 5b Karty Nauczyciela, który w danym okresie roku szkolnego realizuje godziny ponadwymiarowe ustalone zgodnie z art. 42 ust. 5ba Karty Nauczyciela (tzw. „pensum uśrednione”): Dla ustalenia wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe w tygodniach, w których przypadają dni ustawowo wolne od pracy, za podstawę ustalenia liczby godzin ponadwymiarowych przyjmuje się liczbę godzin zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych, którą nauczyciel realizuje w danym okresie roku szkolnego w ramach obowiązującego tego nauczyciela tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, pomniejszoną o 1/5 tego wymiaru lub 1/4, gdy dla nauczyciela ustalono czterodniowy tydzień pracy, za każdy dzień ustawowo wolny od pracy.

Chcesz dowiedzieć się więcej?

Kliknij grafikę poniżej i poznaj program szkolenia: Wynagrodzenia nauczycieli - godziny ponadwymiarowe, zastępstwa doraźne, godziny nadliczbowe, praca w dniu wolnym i w święto, nagrody jubileuszowe z omówieniem zmian od 1 stycznia 2026r.